Teminat senedi, bir borç ilişkisinde, alacaklının alacağını güvence altına almak amacıyla borçludan aldığı yazılı bir belgedir. Teminat senedi, borçlunun belirli bir taahhüdü yerine getirmemesi durumunda, alacaklının bu senedi icra takibine koyarak alacağını tahsil etmesine olanak sağlar. Genellikle kefalet, rehin veya diğer teminat türleriyle desteklenir.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda (TBK), teminat senetlerine ilişkin doğrudan bir hüküm olmamakla birlikte, borçların teminat altına alınmasına yönelik hükümler yer alır. TBK’da, özellikle kefalet sözleşmesine ilişkin hükümler teminat senedi uygulamalarında sıkça karşımıza çıkar.
Kefalet sözleşmesi (TBK md. 581 ve devamı), teminat senetlerinin bir türü olabilir. Bu sözleşmeye göre bir üçüncü kişi (kefil), borçlunun borcunu ödememesi durumunda alacaklıya karşı borçtan sorumlu olmayı taahhüt eder. Kefaletin geçerli olabilmesi için, yazılı şekil şartı aranır ve kefil olunan borcun kapsamının açıkça belirtilmesi gerekir.
Buna ek olarak, TBK md. 117, borcun ifa edilmemesi durumunda alacaklıya tanınan hakları düzenler ve md. 125 ise alacaklının teminatını tehdit eden durumlarda borçludan güvence isteme hakkını düzenler. Bu kapsamda, alacaklının, borçlu tarafından bir teminat senedi düzenlenmesini talep edebileceği düşünülebilir.
Teminat senetleri uygulamada, özellikle ticari sözleşmelerde yaygın olarak kullanılır ve borç ilişkisinde taraflar arasında güvenin sağlanmasına yardımcı olur.
İcra ve İflas Kanunu (İİK) açısından teminat senedi, alacaklının alacağını güvence altına almak amacıyla borçludan aldığı, icra yoluyla tahsil edilebilecek bir belge niteliğindedir. Teminat senedi, kambiyo senedi niteliğinde olduğunda alacaklıya icra takibi başlatma konusunda çeşitli kolaylıklar sağlar.
İİK kapsamında teminat senetlerini değerlendirirken özellikle aşağıdaki hükümler göz önünde bulundurulabilir:
1. Kambiyo Senetlerine Özgü İcra Takibi (İİK md. 168 ve devamı)
Eğer teminat senedi bono veya poliçe gibi bir kambiyo senedi niteliğindeyse, alacaklı kambiyo senetlerine özgü icra takibi yoluna başvurabilir. Kambiyo senetleri, Türk Ticaret Kanunu ve İİK hükümleri gereğince belirli şekil şartlarına tabidir. Kambiyo senetlerine dayalı olarak yapılan takiplerde, borçlunun ödeme emrine itiraz etmesi durumunda, itirazın iptali için mahkemeye gitmeden doğrudan icra tetkik mercii nezdinde itirazın kaldırılması talep edilebilir. Bu, alacaklının hızlı bir şekilde alacağını tahsil etmesine olanak tanır.
2. İhtiyati Haciz (İİK md. 257 ve devamı)
Alacaklının elinde teminat senedi gibi bir güvence varsa, alacak henüz vadesi gelmeden veya icra takibi başlamadan önce ihtiyati haciz talebinde bulunabilir. İhtiyati haciz, borçlunun malvarlığının kaçırılmasını önlemek için başvurulan bir tedbir niteliğindedir ve teminat senetleri bu tedbiri almak için güçlü bir dayanak oluşturabilir.
3. İcra Takibinin Başlatılması
Teminat senedi, bir alacaklı tarafından icra takibi başlatılmasına olanak sağlar. Alacaklı, borçluya karşı bir ilamsız icra takibi başlatabilir. Alacaklının, senedin ödenmemesi durumunda bu senedi icra takibine koyarak alacağını tahsil etmesi mümkündür. Eğer borçlu ödeme emrine itiraz etmezse, takip kesinleşir ve alacaklı haciz yoluyla borcunu tahsil edebilir.
4. İcra Takibi Sırasında Senedin İspat Gücü
Teminat senedi bir borç ilişkisini güvence altına almak amacıyla düzenlendiğinden, icra takibinde senedin geçerliliği ve ispat gücü büyük önem taşır. Senedin, şekil şartlarına uygun olarak düzenlenmiş ve borçlunun imzasını taşıyor olması icra takibi sırasında geçerlilik açısından önemlidir. Eğer teminat senedi kambiyo senedi değilse, alacaklı genel haciz yoluyla takibe geçebilir.