Giriş
Kamulaştırmasız el atma, son yıllarda sıkça karşılaşılan ve taşınmaz sahiplerinin mağduriyetine neden olan bir hukuki sorundur. Özellikle altyapı projeleri, imar çalışmaları ve yol genişletme gibi kamu yararına yapılan işlemlerde idarenin, mülk sahiplerinden izin almadan ya da herhangi bir bedel ödemeden taşınmazlarına müdahale ettiği durumlar, bu sorunu doğurmaktadır.
Kamulaştırmasız El Atma Nedir?
Kamulaştırmasız el atma, bir idarenin kamulaştırma yapmaksızın (yani taşınmaz sahibine bedel ödemeden) bir taşınmaz üzerinde fiili veya hukuki tasarrufta bulunması anlamına gelir. Bu durum, mülkiyet hakkının ihlali olup, mülk sahiplerinin mağdur olmasına yol açar. Anayasa’nın mülkiyet hakkını güvence altına alan hükümleri gereği, bu tür müdahaleler hukuka aykırıdır.
Yargıtay 5. HD., 19.3.2013, E. 2013/32, K. 2013/4898. “Bir taşınmaza kamulaştırmasız el atıldığından bahsedebilmek için kamulaştırma yetkisine sahip olan idarenin sahiplenme kastı ile kamulaştırma yapmadan taşınmaza fiilen el atması gerekir.” demek suretiyle fiili el atma şartından öngörmüştür.
Kamulaştırmasız El Atma Davası Nasıl Açılır?
Mülk sahipleri, idarenin izinsiz müdahalesine karşı haklarını koruyabilmek için kamulaştırmasız el atma davası açma hakkına sahiptirler. Bu davalar, mülk sahibinin taşınmazın iadesini, müdahalenin durdurulmasını ya da taşınmazın bedelinin ödenmesini talep edebileceği hukuki süreçlerdir.
Kamulaştırmasız el atma davaları şunlardır:
1. El Atmanın Önlenmesi Davası
Kamulaştırmasız el atmaya karşı açılacak davalardan biri Türk Medeni Kanunu kapsamında düzenlenen el atmanın önlenmesi davasıdır. Türk Medeni Kanunu’nun 683. maddesinde “Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı… her türlü haksız el atmanın önlenmesini de dava edebilir.” şeklinde belirtilmiştir.
2.Tazminat (Bedel) Davası
Uygulamada bedel davası olarak da bilinir. İdarenin haksız ffilinden dolayı bedel yani tazminat talep edilir. 11.02.1959 Tarhihli Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararında ” … İstimlaksiz el atma halinde amme teşekkülü İstimlak Kanununa uygun hareket etmeden ferdin malını elinden almış olması sebebiyle kanunsuz bir harekette bulunmuş durumdadır ve bu bakımdan dava, Medeni Kanun hükümlerine giren mülkiyet tecavüzün önlenmesi veya haksız fiil neticesinde meydana geler zararının tazmini davasıdır ve bu bakımdan adliye mahkemesini vazifesi içindedir.” şeklinde belirtilmiştir.
Ancak haksız fiilden kaynaklanan tazminat davalarından farklı olarak, bu davada mahkeme, taşınmazın bedelinin malike ödenmesiyle birlikte, taşınmazın mülkiyetinin idareye devri ve tapuda idare adına tescil edilmesine de karar verir. Bu yönüyle, kamulaştırmasız el atma davası, hem tazminat hem de mülkiyetin devrini kapsayan karma bir davadır.
Kamulaştırmasız el atma davasını, taşınmazın sahibi açabilir. Ancak taşınmaz sahibi vefat ettiyse dava açma hakkı mirasçılara geçer. Aynı zamanda, tapusuz taşınmaz üzerinde kazandırıcı zamanaşımı yoluyla mülkiyeti kazandığını ispat eden zilyet de bu davayı açabilir.
3. Ecrimisil (Kira) Davası:
Ecrimisil, bir taşınmaz malın, sahibinin rızası olmadan başkası tarafından haksız olarak kullanılması nedeniyle taşınmaz sahibine ödenen tazminattır. Kamulaştırmasız el atma davalarında da, idarenin bir taşınmazı kamulaştırmadan kullanması durumunda, taşınmaz sahibine ecrimisil tazminatı ödenir. Ecrimisil, taşınmazın işgal süresi boyunca getirebileceği kira bedeli veya kullanım kazancı gibi ekonomik değerlerin tazmini anlamına gelir. Kamulaştırmasız el atma davalarında ecrimisil, idarenin taşınmaza yaptığı fiili müdahale süresince taşınmaz sahibinin uğradığı zararların karşılanması amacıyla hesaplanır. Taşınmaz sahibi, yalnızca taşınmazın bedelini değil, aynı zamanda bu dönemde taşınmazı kullanamadığı için uğradığı maddi kaybı da talep edebilir. Ecrimisil hesaplanırken taşınmazın konumu, kullanım amacı, yüzölçümü, piyasa koşulları ve taşınmazın getirebileceği kira bedeli gibi faktörler göz önünde bulundurulur.
Kamulaştırmasız el atma durumlarında, taşınmaz sahibi idareye karşı ecrimisil talebiyle dava açabilir. Bu dava, taşınmazın mülkiyet hakkını ihlal eden idarenin haksız kazanç elde ettiği gerekçesiyle açılır. Ecrimisil tazminatının talep edilebilmesi için taşınmaz sahibinin izinsiz el atmanın farkında olduğu tarihten itibaren geriye dönük 5 yıl içinde ecrimisil talep etme hakkı vardır. Bu süre zarfında, taşınmazın haksız işgali nedeniyle doğan zararlar hesaplanır ve idareye ödetilmesine karar verilebilir.
Kamulaştırmasız El Atma Tazminatı Nasıl Hesaplanır?
Kamulaştırmasız el atma tazminatı, taşınmazın rayiç bedeli üzerinden hesaplanır. Bu bedel, taşınmazın bulunduğu yer, yüzölçümü, kullanım amacı ve piyasa koşullarına göre belirlenir. Mahkemeler, uzman bilirkişiler yardımıyla bu bedeli tespit eder ve tazminatın ödenmesine karar verir.
Kamulaştırmasız El Atma Davaları Hangi Kanunlara Dayanır?
Kamulaştırmasız el atma davaları, Türk Medeni Kanunu, Kamulaştırma Kanunu ve Anayasa’nın mülkiyet hakkını koruyan hükümleri çerçevesinde yürütülür. Ayrıca, Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararları, bu davaların seyrini belirleyen önemli yargı içtihatlarıdır.
Kamulaştırmasız El Atma Durumunda Haklarınızı Nasıl Koruyabilirsiniz?
Kamulaştırmasız el atma ile karşı karşıya kalan mülk sahipleri, zaman kaybetmeden bir avukata başvurarak hukuki süreçleri başlatmalıdır. Dava sürecinde doğru delillerin toplanması, taşınmazın değerinin tespiti ve hukuki prosedürlerin takip edilmesi oldukça önemlidir.
Kamulaştırmasız El Atma Davası Ne Kadar Sürer?
Bu tür davalar, mahkemelerin iş yüküne ve dosyanın karmaşıklığına göre değişiklik gösterebilir. Genellikle tazminat davaları birkaç yıl sürebilmektedir. Ancak, mahkemelerin verdiği kararlar sonucunda, mülk sahipleri önemli miktarda tazminat kazanabilmektedir.